На Ај нуклеарна моќност: Килоповер и пристапи за идната вселенска база
САД, со долгорочна цел за енергетско supremacy во вселената, планира да постави силен нуклеарен извор на енергија на површината на Месечината. Во рамките на активностите за Фисионска површинска енергија на НАСА, се предвидува до крајот на финансиската година 2030 да се вклучи реактор со моќност од 500 киловати електрична енергија (kWe) на Месечината. Овој чекор беше официјално објавен како цел од страна на секторот почетокот на годината. Од радиоизотопни генератори кон фисија во процесот, мируваа длабоки вселенски апарати како Voyager 1 и Voyager 2 и RTG-те што произведуваат ограничена енергија за мисии во Марс. Овие системи ги претвораат топлината што ја испуштаат во електрична енергија, но не можат да обезбедат доволно енергија за трајни населби или интензивни индустриски активности.
Според новата цел на НАСА, мали фисионски реактори базирани на делба на ядреното јадро ќе овозможат многу повиска и постојана енергија. Според impartените информации, единица од 500 kWe ќе може да ги снабдува без прекин живеалните простори на Месечината, индустриската инфраструктура, комуникациските мрежи па дури и операциите за ископување на ресурси. Три различни стратегии се разгледуваат: најамбициозната е наречена “Go Big or Go Home”, која со поддршка од Министерството за енергетика промовира развој на моќни реактори од 100 до 500 kWe. Оваа патека има за цел да ја стави САД во водство во вселенската нуклеарна енергетика. Втората варијанта, наречена “Шаховската комбинација”, предвидува со јавнопретприемачка соработка да се развијат два системи под 100 kWe. НАСА ќе развие реактор за површината или орбитата на Месечината, додека Министерството за одбрана ќе управува со сличен систем за вселенски мисии. Третата, порационална стратегија, предвидува развој на RTG систем помал од 1 kWe, со изработка на регулаторна рамка и инфраструктура, со можност за скалирање во иднина.
Фисионските технологии дизајнирани за вселената бараат прилагодување кон условите во споредба со земјните реактори. Фокусот е на тежината, отпорноста на температура и должината на компонентите, бидејќи секој систем ќе биде лансиран со ракета, што ја прави тежината и цврстината клучни. Течните системи за ладење, поради високото притисок во земјината структура, не се погодни за Месечината, па НАСА ја разгледува алтернативната технологија што работи при високи температури за зголемување на енергетската густина и намалување на вкупната тежина. Истовремено, се истакнуваат и отпорноста на агресивни температурни промени, радиоактивното зрачење и микрометеоритските удари.
Историјата на НАСА со фисионската енергија не е нова. Реакторот Kilopower тестираен во 2018 година, кој користи ураниум како гориво и е со големина на ролна хартиена пешкира, покажа дека може да работи во вселената. Според НАСА, четири единици Kilopower можат да ги задоволат енергетските потреби на мала база на Месечината. Овие дизајни работат со ниско збогатен ураниум и пасивно ладење, што ја намалува можната штета од инцидент или неконтролирана реакција.
Што се случува ако се случи нуклеарна топење на Месечината? И покрај возбудливоста на овие технологии, оние што се јавуваат во јавноста предизвикуваат одредени грижи. Бидејќи на Месечината нема атмосфера и временски услови, не се создаваат јајца или пукнатини како на Земјата. Меѓутоа, при стопување, радијацијата би се ширела во ограничен простор и може да претставува ризик за околината и луѓето во близина. Тековните планови за енергетските капацитети, во секој случај, се насочени кон безбедна и контролирана експанзија, а не кон големи експлозии. На пример, една единица Kilopower може да произведе енергија за околу десет години, што е доволно за да ги замени одредени земјени извори.
Првиот вселенски нуклеарен систем, SNAP-10A, беше лансиран во 1965 година, и за 43 дена работење околу Земјата беше единствената нуклеарна сателитска мисија на Америка. Во периодот на Студената војна, се размислуваше за тајни проекти како Project A119, каде се планираше да се изведе хидрогенно бомбардирање на Месечината, но тоа не беше реализирано. Денес, целта е да се создаде трајна енергетска инфраструктура и да се овозможи одржливо човечко постојано присуство на Месечината. Кога целта на НАСА за 2030 година ќе се реализира, овој чекор ќе го обликува не само мисијата за Месечината, туку и идната човечка експедиција на Марс и вселената надвор од неа.
